نقص سخن رافعى در فصل گذشته سخن رافعى را نقل كرديم كه : « اتفاق نظر است بر آن كه اوّلين كتّاب و كامل‌كنندگان قرآن كه قرائات آنها مبناى ديگر قرائات شده اين چهار تن مىباشند : علىّ بن ابى طالب ، ابى بن كعب ، زيد بن ثابت و عبد اللّه بن مسعود » . واضح است كه اين سخن احتياج به دقت كافى دارد ؛ زيرا اگر اين مطلب درست باشد زيد چرا بايد به سراغ آيات متفرق و صدور رجال برود ؟ آن طور كه روايات پيرامون جمع‌آورى مصحف براى ابو بكر در اين باره مىگويند مگر اين كه مراد « رافعى » آن باشد كه اينها اصل است براى مصاحف ديگر ، به استثناى مصحفى كه زيد ، براى ابو بكر نوشت ، و اين احتمال هم بعيد است . البته اين مطلب دربارهء ابى بن كعب صادق است كه مورخين مىگويند وى مصاحف را املاء مىكرد و زيد مىنوشت . در بخش مربوط به مصحف مكتوب توسط عثمان مجددا اين بحث را دنبال خواهيم كرد . اما سخن رافعى دربارهء على و ابن مسعود صدق نمىكند . بلى ممكن است گفته شود : كسانى كه مصحف را تدوين كردند به مصحف ابن مسعود تكيه داشتند به دليل زير : بخارى از علقمه نقل مىكند : « بيست سوره از مفصلات كه آخر اين سوره‌ها سور « حواميم » است بر تأليف ابن مسعود بود « 1 » » اما اين دليل هم براى اثبات مطلوب كافى نيست زيرا : اوّلا : شايد مراد از : « بر تأليف ابن مسعود » آن باشد كه اين مصحف موافق با مصحف ابن مسعود بوده است اگر چه بر مصحف ديگرى تأليف شده باشد . ثانيا : مصحف موجود فعلى مخالف ترتيبى است كه در مصحف ابن مسعود نقل شده است حتى دربارهء بيست سوره ذكر شده . در اين باب مىتوان به منابع ذيل صفحه مراجعه كرد « 2 » .

--> ( 1 ) صحيح بخارى ، ج 3 ، ص 146 . ( 2 ) رك : الاتقان ، ج 1 ، ص 64 و 62 و منابع ديگر كه قبلا دربارهء اختلاف مصاحف نقل كرديم .